چالش افزایش وزن در گوسالههای پرواری: آشنایی با آنتی بیوتیکها و مکانیسم اثر
آنتیبیوتیکها مانند تتراسایکلین و فسفومایسین دهههاست که در جیره گوسالههای پرواری استفاده میشوند. این ترکیبات با کاهش جمعیت باکتریهای بیماریزا در دستگاه گوارش، از بروز اسهال جلوگیری کرده و با کاهش بار میکروبی روده، انرژی مصرفی سیستم ایمنی را کاهش میدهند. با این حال، نگرانیهای جدی در مورد استفاده طولانیمدت از آنتیبیوتیکها در دامپروری وجود دارد:
- مقاومت آنتیبیوتیکی: مصرف مداوم آنتیبیوتیکها در دام، زمینه را برای ظهور سویههای مقاوم فراهم میکند که تهدیدی جدی برای سلامت انسان و دام است.
- اثر بر میکروبیوتای مفید: آنتیبیوتیکها علاوه بر باکتریهای مضر، جمعیت باکتریهای مفید دستگاه گوارش را نیز تحت تأثیر قرار میدهند.
- محدودیتهای قانونی: بسیاری از کشورها استفاده از آنتیبیوتیکها را ممنوع یا محدود کردهاند.
این چالشها باعث شده است که صنعت دامپروری به دنبال جایگزین آنتی بیوتیک گوساله با رویکردهای طبیعیتر و پایدارتر باشد.
پروبیوتیک مخمر: راهکاری نوین در تغذیه گوساله
پروبیوتیکها میکروارگانیسمهای زندهای هستند که در صورت مصرف به میزان کافی، فواید سلامتی قابل توجهی برای میزبان به همراه دارند. در میان انواع پروبیوتیکها، مخمر زنده ساکارومایسس سرویزیه و ساکارومایسس بولاردی نقش ویژهای در تغذیه نشخوارکنندگان ایفا میکنند.
بر خلاف باکتریهای پروبیوتیکی که در گوسالههای جوان و حیوانات تکمعده مؤثرتر هستند، پروبیوتیکهای مخمری در نشخوارکنندگان بالغ و گوسالههای در حال گذر از دوره شیرخوارگی عملکرد بهتری دارند. مطالعات اخیر نشان داده است که استفاده از مخلوط پروبیوتیکهای مخمری تأثیر بیشتری بر سیستم آنتیاکسیدانی و ایمنی گوسالهها نسبت به استفاده جداگانه آنها دارد.
مکانیسم اثر پروبیوتیک مخمر در شکمبه
مخمر زنده در محیط شکمبه فعالیت میکند و از طریق مکانیسمهای زیر به بهبود عملکرد گوساله کمک میکند:
۱. تثبیت pH شکمبه و کاهش اسیدوز
مخمر زنده با مصرف اکسیژن موجود در شکمبه، شرایط را برای رشد باکتریهای مصرفکننده اسید لاکتیک فراهم کرده و از کاهش شدید pH جلوگیری میکند. این ویژگی به ویژه در گوسالههایی که با جیرههای پرکنسانتره تغذیه میشوند، حیاتی است.
تحقیقات نشان داده که مخمر زنده میتواند pH شکمبه را به طور معنیداری افزایش دهد و خطر اسیدوز را کاهش دهد. مخمر دامی با کاهش پتانسیل اکسیداسیون-احیا در داخل شکمبه، شرایط بیهوازی بهتری را ایجاد کرده و از باکتریهای شکمبه در برابر آسیب توسط اکسیژن محافظت میکند.
۲. افزایش جمعیت باکتریهای مفید
دیواره سلولی مخمر حاوی ترکیباتی مانند بتاگلوکان و مانان الیگوساکارید (MOS) است که به عنوان پروبیوتیک عمل کرده و رشد باکتریهای مفید شکمبه را تحریک میکنند. مطالعات جدید نشان داده است که افزودن محصولات تخمیری مخمر ساکارومایسس سرویزیه به جیره گوسالههای پیش از شیرگیری، جمعیت باکتریهای مفیدی مانند رومینوکوکوس و پاراباکتروئیدس را افزایش داده و از رشد باکتریهای مضر مانند اکتینوباکتریا میکاهد.
۳. بهبود هضم فیبر و نشاسته
با افزایش جمعیت میکروبی شکمبه، فعالیت آنزیمهای تجزیهکننده فیبر و نشاسته افزایش یافته و بازده خوراک (FCR) بهبود مییابد. تحقیقات نشان داده است که مکملسازی با مخمر زنده ساکارومایسس سرویزیه باعث افزایش قابلیت هضم ماده خشک، پروتئین خام، عصاره اتری و فیبر نامحلول در شوینده اسیدی میشود.
۴. کاهش تولید آمونیاک و افزایش سنتز پروتئین میکروبی
مخمر با کنترل باکتریهای تجزیهکننده پروتئین، باعث کاهش آمینزدایی و کاهش تولید آمونیاک در شکمبه میشود. این تغییرات در الگوی تخمیر، باعث افزایش بازده خوراک، بهبود ابقاء انرژی و پروتئین و در نهایت افزایش عملکرد دام میشود.
بررسی اثر مخمر زنده بر افزایش وزن و عملکرد گوساله
افزایش وزن گوساله با پروبیوتیک مخمر در مطالعات متعدد به اثبات رسیده است. تحقیقی بر روی گوسالههای هلشتاین نشان داد که مکملسازی با مخمر زنده ساکارومایسس سرویزیه به میزان ۲۸ گرم در روز به ازای هر گوساله، باعث افزایش معنیدار افزایش وزن روزانه (۴۰۰ گرم در روز) و افزایش وزن نهایی (۳۹.۱ کیلوگرم) شد.
در مطالعه دیگری در سال ۲۰۲۴، افزودن پروبیوتیک مخمر به شیرخشک گوسالههای هلشتاین نشان داد که افزایش وزن روزانه در گروه دریافتکننده مخمر (۵۵۶/۰ کیلوگرم در روز) به طور معنیداری بیشتر از گروه شاهد (۴۵۶/۰ کیلوگرم در روز) بود.
مطالعه جدیدی که در سال ۲۰۲۵ منتشر شد، نشان داد که افزودن محصولات تخمیری ساکارومایسس سرویزیه به جیره گوسالههای ۱۰ روزه به مدت ۴۵ روز، باعث افزایش وزن نهایی، افزایش وزن روزانه و بازده خوراک شد. همچنین در این مطالعه، افزایش سطح هورمون رشد، فاکتور رشد شبهانسولین-۱ و پپتید شبهگلوکاگون-۱ در سرم خون گوسالههای دریافتکننده مخمر مشاهده شد.
پروبیوتیک برای بهبود ضریب تبدیل خوراک گوساله
یکی از مهمترین شاخصهای اقتصادی در پرواربندی، ضریب تبدیل خوراک (FCR) است. مطالعات نشان دادهاند که استفاده از پروبیوتیک برای بهبود FCR گوساله میتواند کاهش قابل توجهی در هزینههای خوراک به ازای هر کیلوگرم افزایش وزن ایجاد کند.
تحقیق معتبری در سال ۲۰۲۴ نشان داد که مکملسازی با مخمر زنده ساکارومایسس سرویزیه باعث بهبود بازده خوراک در گوسالههای پرواری میشود. در این مطالعه، بازده خوراک در گروه دریافتکننده مخمر (۱۸/۲)بهتر از گروه شاهد (۶۳/۲) بود . همچنین مصرف مخمر زنده باعث کاهش معنیدار ضریب تبدیل خوراک شد.
در گوسالههای پرواری، مخمر زنده و عملکرد گوساله پرواری با بهبود هضم مواد مغذی و افزایش سنتز پروتئین میکروبی، موجب افزایش وزن روزانه و بهبود FCR میشود. همچنین مخمر زنده به عنوان یک جایگزین طبیعی و کمهزینه برای آنتیبیوتیکها شناخته شده است که باعث بهبود مصرف خوراک، افزایش وزن و بهبود ضریب تبدیل خوراک میشود.
نقش پروبیوتیک مخمر در کاهش استرس و التهاب
شرایط تنش گرمایی یکی از چالشهای جدی در دامداریهای صنعتی است که با کاهش عملکرد سیستم ایمنی و ایجاد شکاف در بافت دستگاه گوارش، اثرات منفی فراوانی بر عملکرد دام میگذارد. دستگاه گوارش به دلیل حساسیت فوقالعاده به کمبود اکسیژن و کاهش مصرف خوراک، بیشتر تحت تأثیر استرس گرمایی قرار میگیرد.
مخمر زنده و مخمر اتولیز شده در کاهش اثرات ناشی از استرس حرارتی بسیار مفید هستند. مکمل کردن خوراک دام با مخمر زنده باعث کاهش دمای رکتوم و سطح کورتیزول سرم میشود که نشاندهنده بهبود رفاه حیوانات و افزایش عملکرد است . تحقیقات نشان داده است که مصرف مخمر ساکارومایسس بولاردی در گوسالههای تحت تنش گرمایی باعث کاهش بروز اسهال و دمای رکتوم میشود.
علاوه بر این، مطالعات جدید نشان داده است که مکملسازی با محصولات تخمیری مخمر باعث افزایش آنتیاکسیدان کاتالاز و کاهش مالوندیآلدئید (شاخص استرس اکسیداتیو) در گوسالهها میشود. همچنین استفاده از مخلوط پروبیوتیکهای مخمری تأثیر بیشتری بر سیستم ایمنی گوسالهها نسبت به استفاده جداگانه آنها دارد.
پروبیوتیک مخمر و کاهش اثرات زیستمحیطی
یکی از مزایای قابل توجه استفاده از پروبیوتیک مخمر، کاهش اثرات زیستمحیطی تولید گوشت گوساله است. مطالعهای در سال 2024 نشان داد که استفاده از پروبیوتیک مخمر ساکارومایسس سرویزیه (Actisaf® Sc 47) در دوره پرواربندی، باعث کاهش انتشار گازهای گلخانهای و کاهش مصرف انرژی حدود 5 درصدی شد . این یافته نشان میدهد که انتخاب جایگزین آنتی بیوتیک گوساله نه تنها برای سلامت دام و انسان مفید است، بلکه به پایداری محیطزیست نیز کمک میکند.
صرفه اقتصادی استفاده از پروبیوتیک مخمر
مطالعات اقتصادی نشان داده است که استفاده از پروبیوتیک مخمر در تغذیه گوسالهها از نظر اقتصادی نیز بهصرفه است. تحقیقی در سال ۲۰۲۴ نشان داد که استفاده از ۱ گرم در روز پروبیوتیک مخمر در شیرخشک گوسالهها، باعث صرفهجویی 30 یورو به ازای هر گوساله شد. این صرفهجویی ناشی از کاهش هزینههای خوراک و درمان بوده است
یک پاسخ
Hi, this is a comment.
To get started with moderating, editing, and deleting comments, please visit the Comments screen in the dashboard.
Commenter avatars come from Gravatar.